Şarkı Çevirisi Yapmak Neden Zordur?

Geçenlerde gerçekten de aklıma bir soru takıldı. Müzik piyasasının bir nevi içinde olduğum için araştırma ihtiyacı hissettim. Bugünkü yazımın hem şarkı sözü çeviri işi yapmak isteyenlere hem de dinledikleri yabancı şarkıları sadece meraktan çevirmek isteyenlere bir rehber olacağına eminim. Şarkı sözü çevirisi yapmak bilgi ister ama herşeyden önce duygu ister. En az roman ya da şiir çevirmek kadar hassas ve zordur. Bu yazımda piyasa çevirilerinden bir tane seçtiğim şarkının hali hazırda internetteki çevirisi ile kendi çevirimin karşılaştırmasını paylaşacağım. Aslında tüm anlatmak istediğimi özetler nitelikte olacak.

Piyasadaki çevirileri gerçekten araştırdığımda, vardığım kanı şu; şarkıyı bütün olarak ele alıp çeviren kimse yok. Her şarkının bir hikayesi vardır, ama bu çeviriler gerçekten cümle cümle çevrildiği için hiçbir anlam bütünlüğüne rastlayamazsınız, sonra da çıkar deriz ki bu yabancı şarkıların sözleri çok anlamsız. İşte bu varsayımın tamamen yanlış olduğunu, bu tarz çeviri yapanların şarkının sahibine ne kadar haksız davrandıklarını göstermeye çalışacağım.

Son zamanların en çok dinlenilen şarkıcı ve bestecisi Ed Sheeran’ın bir şarkısı ‘Drunk’ adlı şarkıyı inceleyelim. Şarkının ilk iki cümlesiyle başlayalım.

“ I wanna be drunk when I wake up

On the right side of the wrong bed “

Yanlış yatağın doğru tarafından kalktığımda sarhoş olmak istiyorum

Kırmızıyla yazılan kısım piyasadaki çeviridir. Gerçekten bu iki cümlenin ingilizceden türkçeye doğru çevirisidir. Peki siz bir şey anladınız mı bu çeviriden? İşte gerçekten şarkıcının bu şarkıyı yazarken demek istediği şu:

Yatağın doğru tarafı, uyandığında hayatta olması ve dünyanın hala iyi olduğunu ifade ederken; yatağın yanlışlığından kastı kendi yatağında uyanıyor olması, sevdiği kızın değil, ve yatağında tek başına olması, uyandığında da tüm bu gerçeklerle karşılaşmaması için sarhoş olmak istiyor.

“ What didn’t kill me

It never made me stronger at all “

Beni öldürmeyen şey (her neyse)

Beni hiç güçlendirmedi bile

Aslında bu son iki dize Nietzche’nin bu sözünden geliyor, “That which does not kill us makes us stronger” zıt anlamını kullanarak, bu söze gönderme yapmış.”

“ Love will scar your make-up lip sticks to me “

Aşk, seni ağlatarak makyajını akıtacak ve dudakların da bana yapışacak

“Scarring makeup” demek ağlayınca makyajın akması demektir ingilizcede. 

Ana fikri; aşk insanda kalıcı duygusal izler bırakır. “Lip stick” hem ruj anlamında kullanılır ama sticks to me yapışma anlamında kullanılmıştır 

So now I’ll maybe lean back there

Ed Sheeran kelime oyunları yapmayı çok seven bir söz yazarı. Cümle içerisinde geçen < maybe lean> söz kalıbı aslında bir makyaj firması olan < Maybelline > çağrışım yapmaktadır. Kısaca demek istiyor ki , tekrar birlikte olamayacağımızı biliyorum sadece anımsamak için o eski günleri Maybelline’a gidiyorum

Şarkı uzun bir şarkı ama bu üç-dört cümle aslında ne demek istediğimi özetler gibi adeta. Piyasadaki çevirilerin çoğu şarkıyı gerçekten hikayesiyle ele alma mantığı üzerine kurulu değil. Ve bu yüzden de gerçekler yansıtılmıyor, aklınızda yabancı şarkıların ne de anlamsızca yazıldığı fikri yer ediyor ki yanlış. Müziğe ve sanata hakedilen değerin gösterilmesi dileğiyle…